Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı; restoran, kafe, market, pastane, fırın, yemekhane, otel mutfağı ve üretim tesislerinde hangi alanın, hangi yöntemle, ne sıklıkta ve kim tarafından temizleneceğini belirleyen yazılı çalışma düzenidir.
Planlı bir sistem kurulmadığında bazı alanlar gereğinden sık temizlenirken kapı kolları, ekipman bağlantıları, raf altları, soğutucu tutacakları veya atık alanları unutulabilir. Yazılı plan, görevlerin personele açık biçimde dağıtılmasına yardımcı olur.
Temizlik ve dezenfeksiyon planı neden hazırlanmalıdır?
Gıda işletmelerinde temizlik işlemlerinin yalnızca ihtiyaç görüldüğünde yapılması yeterli değildir. Gıda ile temas eden yüzeyler, üretim ekipmanları, depolar, soğutucular, personel alanları ve atık bölümleri belirlenmiş aralıklarla kontrol edilmelidir.
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı, işletmede çalışan herkesin görevini bilmesini sağlar. Böylece temizlenecek alan, kullanılacak malzeme, uygulama sıklığı, işlemi yapacak personel ve kontrol yöntemi önceden belirlenir.
Vardiya öncesi yapılması gereken kontroller için Gıda İşletmelerinde Vardiya Başlangıcı Hijyen Kontrolü rehberini, kapanış işlemleri için Gıda İşletmelerinde Gün Sonu Hijyen Kontrolü yazısını inceleyebilirsiniz.
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı Nasıl Hazırlanır?
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı hazırlanırken işletme önce bölümlere ayrılmalıdır. Mutfak, hazırlık alanı, servis bölümü, soğuk depo, kuru depo, bulaşık alanı, personel bölümü ve atık alanı için ayrı kontrol maddeleri oluşturulabilir.
Temizlenecek alanı belirleyin
Tezgâh, ekipman, zemin, raf, soğutucu, kapı kolu ve atık kovası gibi bütün kontrol noktalarını listeleyin.
Uygulama sıklığını belirleyin
Her kullanımdan sonra, vardiya sonunda, günlük, haftalık veya aylık uygulanacak işlemleri birbirinden ayırın.
Sorumlu personeli belirleyin
İşlemi yapacak çalışan ile işlemin tamamlandığını kontrol edecek vardiya veya bölüm sorumlusunu yazılı hale getirin.
Plan hazırlanırken işletmede kullanılan ekipmanların üretici talimatları da dikkate alınmalıdır. Her yüzeyde aynı temizlik malzemesinin kullanılması uygun olmayabilir. Temas yüzeyi, malzemenin yapısı ve üretim şekli değerlendirilmelidir.
Temizlik ve dezenfeksiyon arasındaki fark
Temizlik ve dezenfeksiyon birbirini tamamlayan fakat aynı anlama gelmeyen işlemlerdir. Öncelikle yüzeydeki ürün artıkları, yağ, toz ve görünür kir uzaklaştırılmalıdır.
Gerekli görülen alanlarda temizlik tamamlandıktan sonra, işletmenin belirlediği uygun dezenfeksiyon işlemi uygulanabilir. Kullanılan ürünün talimatında belirtilen oran, temas süresi ve durulama gerekliliği dikkate alınmalıdır.
- Yüzey üzerindeki ürün kalıntıları kaldırılmalıdır.
- Ekipmanın elektriği ve güvenliği kontrol edilmelidir.
- Uygun temizlik malzemesi doğru oranda kullanılmalıdır.
- Gerekli durulama işlemi tamamlanmalıdır.
- Dezenfeksiyon temiz yüzeye uygulanmalıdır.
- Temiz ekipman yeniden kirlenmeye karşı korunmalıdır.
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı Kontrol Tablosu
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı her işletmenin faaliyet alanına göre düzenlenmelidir. Aşağıdaki tablo örnek bir plan oluşturmak için kullanılabilir.
| Alan veya ekipman | Önerilen kontrol zamanı | Temel işlem | Kontrol sorumlusu |
|---|---|---|---|
| Hazırlık tezgâhları | Kullanım öncesi, ürün değişiminde ve vardiya sonunda | Ürün kalıntılarını uzaklaştırma, temizleme ve uygun işlem | Bölüm personeli ve vardiya sorumlusu |
| Bıçak ve kesme tahtaları | Her kullanım ve ürün grubu değişiminden sonra | Yıkama, durulama, uygun dezenfeksiyon ve koruma | Kullanan personel |
| Soğutucu tutacakları | Gün içinde belirlenen aralıklarla | Sık temas yüzeyi temizliği | Vardiya personeli |
| Zemin ve giderler | Kirlenme görüldüğünde ve vardiya sonunda | Katı atıkları uzaklaştırma ve uygun zemin temizliği | Temizlik personeli |
| Raf ve kuru depolar | Günlük kontrol, haftalık ayrıntılı temizlik | Ürünleri koruyarak raf ve çevre temizliği | Depo sorumlusu |
| Atık kovaları | Doldukça ve vardiya sonunda | Boşaltma, iç ve dış yüzey temizliği | Görevli personel |
| Personel lavaboları | Gün içinde düzenli aralıklarla | Lavabo, musluk ve temas yüzeylerinin kontrolü | Temizlik sorumlusu |
Temizlik ve dezenfeksiyon maddeleri nasıl muhafaza edilmelidir?
Temizlik ve dezenfeksiyon ürünleri gıda, ambalaj ve gıda ile temas eden araçlardan ayrı bir alanda tutulmalıdır. Ürünlerin kapakları kapalı olmalı ve etiket bilgileri okunabilir durumda bulunmalıdır.
Ürün başka bir kullanım kabına aktarılıyorsa kabın içeriği açıkça tanımlanmalıdır. İçecek şişesi veya gıda kabı gibi yanlış anlaşılmaya müsait kaplar temizlik kimyasalları için kullanılmamalıdır.
- Kimyasallar gıdalardan ayrı alanda tutulmalıdır.
- Ürünlerin orijinal etiketleri korunmalıdır.
- Kullanım oranları ürün talimatına göre belirlenmelidir.
- Gerekli kişisel koruyucu ekipman kullanılmalıdır.
- Yetkisiz kişilerin erişimi sınırlandırılmalıdır.
- Boş ambalajlar gıda saklamak için kullanılmamalıdır.
- Dökülme ve sızıntılar gecikmeden temizlenmelidir.
- Temizlik arabası ve ekipmanı düzenli tutulmalıdır.
Personelin temizlik maddelerinin güvenli kullanımı, kişisel hijyen, sanitasyon ve çapraz bulaşma konularında bilgi sahibi olması gerekir. Eğitim içeriği için Hijyen Eğitimi sayfasını inceleyebilirsiniz.
Personel görevleri nasıl dağıtılmalıdır?
Temizlik planında yalnızca “temizlenecek” yazılması yeterli değildir. İşlemi yapacak personel, kullanılacak yöntem ve sonucu doğrulayacak sorumlu açık biçimde belirtilmelidir.
Görevi personele açıklayın
Çalışana hangi alanı, hangi sırayla ve hangi malzemeyle temizleyeceği uygulamalı olarak anlatılmalıdır.
Temiz ve kirli ekipmanı ayırın
Temizlik bezleri, fırçalar ve diğer araçlar kullanım alanlarına göre ayrılmalı ve karıştırılmamalıdır.
İşlem sonrasında kontrol yapın
Temizlenen yüzeyde kalıntı, kir, aşırı nem veya temizlik ürünü bırakılmadığı doğrulanmalıdır.
Uygunsuzluğu kayıt altına alın
Ekipman hasarı, eksik malzeme veya tamamlanamayan işlem vardiya sorumlusuna bildirilmelidir.
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı Kayıt Formu
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı uygulandıktan sonra yapılan işlemler kayıt altına alınmalıdır. Böylece hangi alanın ne zaman ve kim tarafından temizlendiği takip edilebilir.
Temizlik kontrol formunda şu bölümler bulunabilir:
- İşletme bölümü veya alan adı
- Temizlenen ekipman veya yüzey
- Temizlik tarihi ve saati
- Kullanılan yöntem
- İşlemi yapan personelin adı
- Kontrolü yapan sorumlunun adı
- Tespit edilen uygunsuzluk
- Uygulanan düzeltici işlem
- Eksik veya hasarlı ekipman bilgisi
- Bir sonraki ayrıntılı temizlik tarihi
Kayıt formu yalnızca imza atılması gereken bir belge olarak görülmemelidir. Temizlik tamamlanmadığında veya ekipmanda fiziksel hasar görüldüğünde durum açık biçimde yazılmalıdır.
Personelin yaptığı işe uygun hijyen eğitimi hakkında bilgi almak için Hijyen Belgesi sayfasını, kayıt oluşturmak için Hijyen Belgesi Başvuru sayfasını kullanabilirsiniz.
İşletme türüne göre temizlik planı
Restoran ve kafeler
Hazırlık tezgâhları, pişirme ekipmanı, servis alanı, soğutucular ve bulaşık bölümü plana dahil edilmelidir.
Market ve şarküteriler
Reyonlar, soğutucu tutacakları, kesim ekipmanı, teraziler, alışveriş sepetleri ve depo alanları kontrol edilmelidir.
Pastane ve fırınlar
Hamur makineleri, mikserler, un depoları, fırın çevresi, tezgâhlar ve ürün sergileme alanları plana eklenmelidir.
Otel ve yemekhaneler
Büyük üretim alanları, sıcak ve soğuk servis bölümleri, taşıma kapları ve bulaşık akışı ayrı değerlendirilmelidir.
Gıda üretim tesisleri
Üretim hattı, personel geçişleri, paketleme alanları, ekipman bağlantıları ve bakım sonrası temizlik planlanmalıdır.
Depo ve paketleme alanları
Raflar, palet çevreleri, ambalaj alanları, kapılar ve yabancı madde riski oluşturabilecek noktalar izlenmelidir.
Resmî hijyen rehberlerinden yararlanın
İşletme planı hazırlanırken faaliyet alanına uygun resmî hijyen rehberlerinin incelenmesi yararlı olur. Gıda satış ve toplu tüketim yerleri için yayımlanan rehberlerde işletme temizliği, ekipman, personel ve temizlik maddelerinin muhafazasıyla ilgili bilgiler yer alır.
Tarım ve Orman Bakanlığının farklı işletme türleri için yayımladığı kılavuzlara Gıda İşletmecisi Hijyen Kılavuzları sayfasından ulaşabilirsiniz. Gıda satışı yapılan işletmeler için Gıda Satış Yerleri İçin İyi Hijyen Uygulamaları Rehberi incelenebilir. Restoran, kafe, yemekhane ve benzeri işletmeler için Toplu Tüketim Yerleri İçin İyi Hijyen Uygulamaları Rehberi kullanılabilir.
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı Son Değerlendirme
Düzenli uygulanan Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı, işletmede temizlik görevlerinin kişisel alışkanlıklara bağlı kalmasını önler. Her alanın ne zaman, nasıl ve kim tarafından temizleneceği önceden belirlendiğinde kontrol daha kolay yapılabilir.
Plan; işletmenin büyüklüğü, üretim şekli, ekipman yapısı ve çalışma saatlerine göre hazırlanmalıdır. Yeni bir ekipman alındığında, işletmenin yerleşimi değiştiğinde veya temizlik işlemlerinde eksiklik görüldüğünde plan güncellenmelidir.
Hijyen belgesi, eğitim ve güncel başvuru seçenekleri hakkında bilgi almak için hijyenbelge.com anasayfasını ziyaret edebilirsiniz. Gıda sektöründe çalışanlara özel kayıt için Gıda Hijyen Belgesi Başvurusu sayfasını inceleyebilirsiniz.
Gıda sektöründe çalışanlar için hijyen belgesi
Restoran, market, pastane, fırın, yemekhane, otel mutfağı veya üretim alanında çalışıyorsanız yaptığınız göreve uygun hijyen eğitimi programını seçmelisiniz.
Hijyen eğitimi, işletmede uygulanması gereken Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı yerine geçmez. Eğitim, çalışanların kişisel hijyen, sanitasyon, bulaşma ve temizlik kuralları hakkında bilgi edinmesini destekler.
Hijyen Belgesi Başvuru Formu
Başvuru bilgilerinizi eksiksiz doldurun. Form gönderildikten sonra yaptığınız işe uygun hijyen belgesi programı ve kayıt süreci hakkında tarafınıza bilgi verilir.
Hijyen belgesinin nereden ve nasıl alınabileceği hakkında bilgi için Hijyen Belgesi Nereden Alınır? sayfasını inceleyebilirsiniz.