Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı

Gıda işletmeleri için uygulanabilir hijyen planı

Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı

Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı; restoran, kafe, market, pastane, fırın, yemekhane, otel mutfağı ve üretim tesislerinde hangi alanın, hangi yöntemle, ne sıklıkta ve kim tarafından temizleneceğini belirleyen yazılı çalışma düzenidir.

Planlı bir sistem kurulmadığında bazı alanlar gereğinden sık temizlenirken kapı kolları, ekipman bağlantıları, raf altları, soğutucu tutacakları veya atık alanları unutulabilir. Yazılı plan, görevlerin personele açık biçimde dağıtılmasına yardımcı olur.

Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı

Temizlik ve dezenfeksiyon planı neden hazırlanmalıdır?

Gıda işletmelerinde temizlik işlemlerinin yalnızca ihtiyaç görüldüğünde yapılması yeterli değildir. Gıda ile temas eden yüzeyler, üretim ekipmanları, depolar, soğutucular, personel alanları ve atık bölümleri belirlenmiş aralıklarla kontrol edilmelidir.

Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı, işletmede çalışan herkesin görevini bilmesini sağlar. Böylece temizlenecek alan, kullanılacak malzeme, uygulama sıklığı, işlemi yapacak personel ve kontrol yöntemi önceden belirlenir.

Temizlik görünür kirlerin, ürün kalıntılarının ve yağların yüzeyden uzaklaştırılmasını amaçlar. Dezenfeksiyon ise temizlik işleminden sonra işletmenin belirlediği uygun yöntemle uygulanır. Kirli bir yüzeye doğrudan dezenfektan uygulamak yeterli bir temizlik işlemi olarak değerlendirilmemelidir.

Vardiya öncesi yapılması gereken kontroller için Gıda İşletmelerinde Vardiya Başlangıcı Hijyen Kontrolü rehberini, kapanış işlemleri için Gıda İşletmelerinde Gün Sonu Hijyen Kontrolü yazısını inceleyebilirsiniz.

Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı Nasıl Hazırlanır?

Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı hazırlanırken işletme önce bölümlere ayrılmalıdır. Mutfak, hazırlık alanı, servis bölümü, soğuk depo, kuru depo, bulaşık alanı, personel bölümü ve atık alanı için ayrı kontrol maddeleri oluşturulabilir.

1

Temizlenecek alanı belirleyin

Tezgâh, ekipman, zemin, raf, soğutucu, kapı kolu ve atık kovası gibi bütün kontrol noktalarını listeleyin.

2

Uygulama sıklığını belirleyin

Her kullanımdan sonra, vardiya sonunda, günlük, haftalık veya aylık uygulanacak işlemleri birbirinden ayırın.

3

Sorumlu personeli belirleyin

İşlemi yapacak çalışan ile işlemin tamamlandığını kontrol edecek vardiya veya bölüm sorumlusunu yazılı hale getirin.

Plan hazırlanırken işletmede kullanılan ekipmanların üretici talimatları da dikkate alınmalıdır. Her yüzeyde aynı temizlik malzemesinin kullanılması uygun olmayabilir. Temas yüzeyi, malzemenin yapısı ve üretim şekli değerlendirilmelidir.

Temizlik ve dezenfeksiyon arasındaki fark

Temizlik ve dezenfeksiyon birbirini tamamlayan fakat aynı anlama gelmeyen işlemlerdir. Öncelikle yüzeydeki ürün artıkları, yağ, toz ve görünür kir uzaklaştırılmalıdır.

Gerekli görülen alanlarda temizlik tamamlandıktan sonra, işletmenin belirlediği uygun dezenfeksiyon işlemi uygulanabilir. Kullanılan ürünün talimatında belirtilen oran, temas süresi ve durulama gerekliliği dikkate alınmalıdır.

  • Yüzey üzerindeki ürün kalıntıları kaldırılmalıdır.
  • Ekipmanın elektriği ve güvenliği kontrol edilmelidir.
  • Uygun temizlik malzemesi doğru oranda kullanılmalıdır.
  • Gerekli durulama işlemi tamamlanmalıdır.
  • Dezenfeksiyon temiz yüzeye uygulanmalıdır.
  • Temiz ekipman yeniden kirlenmeye karşı korunmalıdır.
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı
Dikkat: Farklı temizlik kimyasalları gelişigüzel karıştırılmamalıdır. Ürünler kendi etiketleri ve kullanım talimatları doğrultusunda kullanılmalı, başka kaplara aktarılmışsa açık biçimde tanımlanmalıdır.

Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı Kontrol Tablosu

Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı her işletmenin faaliyet alanına göre düzenlenmelidir. Aşağıdaki tablo örnek bir plan oluşturmak için kullanılabilir.

Alan veya ekipman Önerilen kontrol zamanı Temel işlem Kontrol sorumlusu
Hazırlık tezgâhları Kullanım öncesi, ürün değişiminde ve vardiya sonunda Ürün kalıntılarını uzaklaştırma, temizleme ve uygun işlem Bölüm personeli ve vardiya sorumlusu
Bıçak ve kesme tahtaları Her kullanım ve ürün grubu değişiminden sonra Yıkama, durulama, uygun dezenfeksiyon ve koruma Kullanan personel
Soğutucu tutacakları Gün içinde belirlenen aralıklarla Sık temas yüzeyi temizliği Vardiya personeli
Zemin ve giderler Kirlenme görüldüğünde ve vardiya sonunda Katı atıkları uzaklaştırma ve uygun zemin temizliği Temizlik personeli
Raf ve kuru depolar Günlük kontrol, haftalık ayrıntılı temizlik Ürünleri koruyarak raf ve çevre temizliği Depo sorumlusu
Atık kovaları Doldukça ve vardiya sonunda Boşaltma, iç ve dış yüzey temizliği Görevli personel
Personel lavaboları Gün içinde düzenli aralıklarla Lavabo, musluk ve temas yüzeylerinin kontrolü Temizlik sorumlusu
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı

Temizlik ve dezenfeksiyon maddeleri nasıl muhafaza edilmelidir?

Temizlik ve dezenfeksiyon ürünleri gıda, ambalaj ve gıda ile temas eden araçlardan ayrı bir alanda tutulmalıdır. Ürünlerin kapakları kapalı olmalı ve etiket bilgileri okunabilir durumda bulunmalıdır.

Ürün başka bir kullanım kabına aktarılıyorsa kabın içeriği açıkça tanımlanmalıdır. İçecek şişesi veya gıda kabı gibi yanlış anlaşılmaya müsait kaplar temizlik kimyasalları için kullanılmamalıdır.

  • Kimyasallar gıdalardan ayrı alanda tutulmalıdır.
  • Ürünlerin orijinal etiketleri korunmalıdır.
  • Kullanım oranları ürün talimatına göre belirlenmelidir.
  • Gerekli kişisel koruyucu ekipman kullanılmalıdır.
  • Yetkisiz kişilerin erişimi sınırlandırılmalıdır.
  • Boş ambalajlar gıda saklamak için kullanılmamalıdır.
  • Dökülme ve sızıntılar gecikmeden temizlenmelidir.
  • Temizlik arabası ve ekipmanı düzenli tutulmalıdır.

Personelin temizlik maddelerinin güvenli kullanımı, kişisel hijyen, sanitasyon ve çapraz bulaşma konularında bilgi sahibi olması gerekir. Eğitim içeriği için Hijyen Eğitimi sayfasını inceleyebilirsiniz.

Personel görevleri nasıl dağıtılmalıdır?

Temizlik planında yalnızca “temizlenecek” yazılması yeterli değildir. İşlemi yapacak personel, kullanılacak yöntem ve sonucu doğrulayacak sorumlu açık biçimde belirtilmelidir.

01

Görevi personele açıklayın

Çalışana hangi alanı, hangi sırayla ve hangi malzemeyle temizleyeceği uygulamalı olarak anlatılmalıdır.

02

Temiz ve kirli ekipmanı ayırın

Temizlik bezleri, fırçalar ve diğer araçlar kullanım alanlarına göre ayrılmalı ve karıştırılmamalıdır.

03

İşlem sonrasında kontrol yapın

Temizlenen yüzeyde kalıntı, kir, aşırı nem veya temizlik ürünü bırakılmadığı doğrulanmalıdır.

04

Uygunsuzluğu kayıt altına alın

Ekipman hasarı, eksik malzeme veya tamamlanamayan işlem vardiya sorumlusuna bildirilmelidir.

Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı Kayıt Formu

Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı uygulandıktan sonra yapılan işlemler kayıt altına alınmalıdır. Böylece hangi alanın ne zaman ve kim tarafından temizlendiği takip edilebilir.

Temizlik kontrol formunda şu bölümler bulunabilir:

  • İşletme bölümü veya alan adı
  • Temizlenen ekipman veya yüzey
  • Temizlik tarihi ve saati
  • Kullanılan yöntem
  • İşlemi yapan personelin adı
  • Kontrolü yapan sorumlunun adı
  • Tespit edilen uygunsuzluk
  • Uygulanan düzeltici işlem
  • Eksik veya hasarlı ekipman bilgisi
  • Bir sonraki ayrıntılı temizlik tarihi

Kayıt formu yalnızca imza atılması gereken bir belge olarak görülmemelidir. Temizlik tamamlanmadığında veya ekipmanda fiziksel hasar görüldüğünde durum açık biçimde yazılmalıdır.

Personelin yaptığı işe uygun hijyen eğitimi hakkında bilgi almak için Hijyen Belgesi sayfasını, kayıt oluşturmak için Hijyen Belgesi Başvuru sayfasını kullanabilirsiniz.

İşletme türüne göre temizlik planı

Restoran ve kafeler

Hazırlık tezgâhları, pişirme ekipmanı, servis alanı, soğutucular ve bulaşık bölümü plana dahil edilmelidir.

Market ve şarküteriler

Reyonlar, soğutucu tutacakları, kesim ekipmanı, teraziler, alışveriş sepetleri ve depo alanları kontrol edilmelidir.

Pastane ve fırınlar

Hamur makineleri, mikserler, un depoları, fırın çevresi, tezgâhlar ve ürün sergileme alanları plana eklenmelidir.

Otel ve yemekhaneler

Büyük üretim alanları, sıcak ve soğuk servis bölümleri, taşıma kapları ve bulaşık akışı ayrı değerlendirilmelidir.

Gıda üretim tesisleri

Üretim hattı, personel geçişleri, paketleme alanları, ekipman bağlantıları ve bakım sonrası temizlik planlanmalıdır.

Depo ve paketleme alanları

Raflar, palet çevreleri, ambalaj alanları, kapılar ve yabancı madde riski oluşturabilecek noktalar izlenmelidir.

Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı

Resmî hijyen rehberlerinden yararlanın

İşletme planı hazırlanırken faaliyet alanına uygun resmî hijyen rehberlerinin incelenmesi yararlı olur. Gıda satış ve toplu tüketim yerleri için yayımlanan rehberlerde işletme temizliği, ekipman, personel ve temizlik maddelerinin muhafazasıyla ilgili bilgiler yer alır.

Dış bağlantılar:
Tarım ve Orman Bakanlığının farklı işletme türleri için yayımladığı kılavuzlara Gıda İşletmecisi Hijyen Kılavuzları sayfasından ulaşabilirsiniz. Gıda satışı yapılan işletmeler için Gıda Satış Yerleri İçin İyi Hijyen Uygulamaları Rehberi incelenebilir. Restoran, kafe, yemekhane ve benzeri işletmeler için Toplu Tüketim Yerleri İçin İyi Hijyen Uygulamaları Rehberi kullanılabilir.
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı Son Değerlendirme

Düzenli uygulanan Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı, işletmede temizlik görevlerinin kişisel alışkanlıklara bağlı kalmasını önler. Her alanın ne zaman, nasıl ve kim tarafından temizleneceği önceden belirlendiğinde kontrol daha kolay yapılabilir.

Plan; işletmenin büyüklüğü, üretim şekli, ekipman yapısı ve çalışma saatlerine göre hazırlanmalıdır. Yeni bir ekipman alındığında, işletmenin yerleşimi değiştiğinde veya temizlik işlemlerinde eksiklik görüldüğünde plan güncellenmelidir.

Hijyen belgesi, eğitim ve güncel başvuru seçenekleri hakkında bilgi almak için hijyenbelge.com anasayfasını ziyaret edebilirsiniz. Gıda sektöründe çalışanlara özel kayıt için Gıda Hijyen Belgesi Başvurusu sayfasını inceleyebilirsiniz.

Gıda sektöründe çalışanlar için hijyen belgesi

Restoran, market, pastane, fırın, yemekhane, otel mutfağı veya üretim alanında çalışıyorsanız yaptığınız göreve uygun hijyen eğitimi programını seçmelisiniz.

Hijyen eğitimi, işletmede uygulanması gereken Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı yerine geçmez. Eğitim, çalışanların kişisel hijyen, sanitasyon, bulaşma ve temizlik kuralları hakkında bilgi edinmesini destekler.

Hijyen Belgesi Başvuru Formu

Başvuru bilgilerinizi eksiksiz doldurun. Form gönderildikten sonra yaptığınız işe uygun hijyen belgesi programı ve kayıt süreci hakkında tarafınıza bilgi verilir.

Hızlı Ön Kayıt Formu

Hijyen belgesinin nereden ve nasıl alınabileceği hakkında bilgi için Hijyen Belgesi Nereden Alınır? sayfasını inceleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı nedir?
Gıda İşletmelerinde Temizlik ve Dezenfeksiyon Planı; işletmedeki alan, yüzey ve ekipmanların hangi yöntemle, ne zaman ve kim tarafından temizleneceğini gösteren yazılı çalışma planıdır.
Temizlik ve dezenfeksiyon aynı işlem midir?
Hayır. Temizlik görünür kirlerin ve ürün kalıntılarının uzaklaştırılmasıdır. Dezenfeksiyon gerekli görülen alanlarda temizlikten sonra uygulanan ayrı bir işlemdir.
Temizlik planını kim hazırlamalıdır?
Plan, işletme sorumlusu tarafından işletmenin faaliyet alanı, ekipmanları, çalışma düzeni ve resmî hijyen rehberleri dikkate alınarak hazırlanabilir.
Temizlik planı ne zaman güncellenmelidir?
Yeni ekipman alındığında, işletmenin yerleşimi değiştiğinde, yeni ürün grubu eklendiğinde veya mevcut planın yetersiz olduğu görüldüğünde güncellenmelidir.
Hijyen belgesi temizlik planının yerine geçer mi?
Hayır. Hijyen belgesi çalışanın eğitim sürecini gösterir. İşletmeye özel temizlik ve dezenfeksiyon planının ayrıca hazırlanması ve uygulanması gerekir.
Gıda çalışanları hangi hijyen belgesini almalıdır?
Gıda üretimi, hazırlama, paketleme, satış veya servis alanında çalışanlar yaptıkları işe uygun gıda ve su sektörü hijyen eğitimi programını tercih etmelidir.